Wie mij beter kent of op Twitter volgt weet dat ik af en toe iets vind van de berichtgeving rondom ontwikkelingen in de collaborative ‘crowd’ economy in de breedste zin van het woord. Gisteren verscheen in de Telegraaf het artikel ‘Fraude bij crowdfunding’, met als onderkop: ‘Financiële risico’s vergelijkbaar met kopen in webshop’. De introductie wekte mijn nieuwsgierigheid en na het lezen van het stuk kwamen er alleen maar meer vraagtekens en kanttekeningen bij. Naar mijn mening iets te eenzijdig. Ik kon het niet laten om vanuit Tel Aviv, waar ik momenteel een serie interviews doe, mijn reactie te delen. Zie hier onder het artikel, inclusief mijn aanvullingen.

Noot:
Voordat je verder leest is het goed om te weten dat er grofweg gezien 4 smaken crowdfunding bestaan: donatie, voorverkoop/voorfinanciering, lening en aandelen. Tijdens het schrijven van het boek ‘Crowdfunding de hype voorbij’ heb ik met de 3 co-auteurs veel discussie gehad of het voor het publiek duidelijk genoeg is om deze 4 varianten allemaal onder de ‘crowdfunding’ paraplu te scharen of dat het verstandig is om deze op te splitsen in ‘crowdfunding’ voor donatie en voorverkoop en ‘crowdfinancing’ voor lening en aandelen. Simpelweg omdat de dynamiek, discussie en risico’s rondom donatie en voorverkoop op veel vlakken compleet anders is dan bij lening en aandelen.

Dan nu naar het artikel.

Fraude bij crowdfunding
Financiële risico’s vergelijkbaar met kopen in webshop

Het frauderisico bij crowdfunding waarbij particulieren een klein bedrag steken in een nieuw hightech project, is vergelijkbaar met het kopen in een webshop.

De kans bestaat dat de ontvanger er met het geld ervandoor gaat zonder ooit een product te leveren. Beperkt is het aantal gevallen van oplichting waarbij elke intentie ontbreekt om een project serieus van de grond te tillen.

Dit stelt Simon Douw, directeur van het crowdfundingadviesbureau Douw&Koren. Toch kan het misgaan. Bij internationale websites als Indiegogo en Kickstarter wil er nog wel eens iets doorglippen. Daar starten dagelijks enkele honderden nieuwe campagnes. De controle daarop houdt niet over. Sommige initiatiefnemers slagen erin geld op te halen zonder ooit een kantoor van Indiegogo of Kickstarter te hebben bezocht. Veel gaat digitaal, waardoor het menselijk contact ontbreekt. Beide sites hebben bijvoorbeeld ook geen vestiging in de Benelux.

Martijn: zoals je kunt lezen gaat het hier om de ‘voorfinanciering’ variant van crowdfunding. Ook wil ik stellen dat ‘donatie’ ook onder dit verhaal valt. Immers: je doneert geld om iets mogelijk te maken. Wanneer dit niet gebeurt, dan wordt hetgeen waar jij geld voor hebt gegeven niet gerealiseerd. Duidelijk is wel dat het in dit stuk niet om lenen en aandelen gaat.

Geheel onduidelijk is op basis waarvan de uitspraak van het risico op het niet nakomen van de afspraak (mijn vrije vertaling van het hierboven gebruikte woord ‘fraude’) bij (deze variant van) crowdfunding gelijk is aan het risico van iets bestellen bij een webshop. Ik heb even een rondje langs de crowdfunding velden gemaakt en bij niemand is een dergelijk onderzoek bekend. Duidelijk is dat deze stelling niet klopt. Immers: bij het kopen van een item in een webshop is het fysieke product al geproduceerd, door andere gebruikers getest en beoordeeld en vindt de levering een dag tot een paar dagen na de bestelling plaats. Oftewel: het risico is beperkt. Daarnaast bestaat er een keurmerk voor webshops met een vereniging hier achter die belast is met het garanderen van de kwaliteit voor de kopers.

Bij voorfinanciering crowdfunding is dat een heel ander geval. Veel mensen noemen deze term ook wel ‘voorverkoop, wat een feitelijk onjuiste benaming is. Je geeft geld aan de projecteigenaar en deze zegt toe dat hij zijn best zal doen het beloofde product tegen de gepresenteerde kwaliteit binnen een geschatte productietermijn te leveren . En daar gaat wel degelijk een hoop mis. Dronewatch.nl maakte onlangs een inventarisatie van de status van de gecrowdfunde drones. Van de 7 gecrowdfunde drones is er slecht één daadwerkelijk al geproduceerd. Waarvan niet bekend is wat de daadwerkelijke kwaliteit van het geleverde product is. De andere 6 drones zijn vertraagd en bij enkelen is onbekend of deze überhaupt nog geleverd worden. Zie ook deze uitzending op RTLZ over de risico’s rondom crowdfunden.

Interessant is de passage: ‘Sommige initiatiefnemers slagen erin geld op te halen zonder ooit een kantoor van Indiegogo of Kickstarter te hebben bezocht.’. Ik kan je zeggen: geen enkele initiatiefnemer komt zomaar over de drempel bij deze partijen. Waarom? Een platform als Kickstarter pakt een marge van 5% over het opgehaalde bedrag bij een geslaagd project. Bij een project van 5.000euro praat je over 250 euro commissie. Via Kickstarter haalden in 2014 22.252 projecten succesvol financiering op. Wanneer je de niet succesvolle campagnes hierbij optelt dan kom je op een veelvoud van dit aantal uit.

Met deze aantallen en marges snappen jij en ik ook wel dat je voor dat bedrag niet al te veel handwerk van een platform mag verwachten, laat staan een fysieke ontmoeting. Een crowdfunding platform is een online tool. De passage ‘veelal digitaal, waardoor het menselijk contact ontbreekt’ is natuurlijk iets van deze tijd. Ik heb ook nog nooit iemand van Bol.com, Marktplaats.nl of Booking.com ontmoet. Welkom in de 21ste eeuw.

Ook waarschuwingen worden af en toe in de wind geslagen. Toen de geldinzameling voor de Fusion Micro Supercomputer op Indiegogo begon, werd de site van alle kanten gewaarschuwd. Het leek velen onmogelijk om voor 55 dollar ’s werelds kleinste supercomputer te kunnen leveren. Bij pc-kenners gingen allerlei alarmbellen rinkelen. Het bedrijfje uit Las Vegas kon ook niets laten zien behoudens wat met Photoshop in elkaar geflanste plaatjes. Indiegogo liet het project gewoon doorlopen. Het geld werd overgemaakt naar de initiatiefnemer. Die Amerikaan is al weken onvindbaar, ook voor het marketingbedrijf dat de campagne begeleidde. Voor Sjoerd Brandsma (CycloMedia) was van begin af aan duidelijk dat dit niet kon kloppen. Toch stapten zo’n 1500 mensen in het project. Die kunnen nu allemaal naar hun geld fluiten. Indiegogo weigert hier verder iets aan te doen. Volgens Kickscammed.com maakt Indiegogo zelfs geen aanstalten de commissie terug te storten. Ook Kickstarter, dat als zorgvuldiger te boek staat, zit met een lelijke affaire in de maag. Onlangs is besloten een onderzoek te laten doen naar de ondergang van het mislukte minidroneproject Zano. Nooit eerder nam Kickstarter een fiasco onder de loep. Ook zijn eigen rol wordt daarbij betrokken. Kickstarter ziet in dat meer transparantie nodig is.

Martijn: dit is een mooie aanzet voor een discussie rondom de vraag: welke verantwoordelijkheden mag je van een platform verwachten en hoeveel verantwoordelijkheden mag je van iemand die zijn of haar geld stopt in crowdfunding verwachten.

Ik begin met de platformen. Een platform is eigenlijk niets anders dan een marktplaats. Laten we de marktplaats letterlijk nemen en Kickstarter als organisator van de markt zien. De organisatie van een markt creëert een plein vol met marktkramen. Hiermee faciliteren zij anderen (de marktkoopmannen) om hun handel aan de man te brengen. De logistiek, vergunningen, maar ook de marketing en branding van de markt als geheel wordt verzorgd door de organisatie. Marktkoopmannen maken gebruik van de geboden faciliteiten om hun waar aan de man te brengen. Sommige klanten komen specifiek voor die ene marktkoopman en anderen vertrouwen op de reputatie van de organisatie dat deze er voor zorgt dat de juiste kwaliteit marktkoopmannen hun waar aanbieden. Bemoeit de organisatie zich letterlijk met de producten die op de schappen liggen? Nee: de selectieprocedure moet er voor zorgen dat de rotte appels geen toegang hebben, via steekproeven wordt er controle uitgeoefend en klachten van de bezoekers worden behandeld en waar nodig wordt actie gevoerd. Het is onmogelijk om alles wat er gebeurd te controleren, zeker wanneer de marge die je maakt als organisator minimaal is. Kickstarter is een markt met jaarlijks meer dan 80.000 kraampjes en 3,3 miljoen klanten uit bijna alle landen in de wereld. De discussie hoeveel verantwoordelijkheid je mag verwachten van een marktplaats is er eentje die in de toekomst verder moet worden onderzocht, maar dat je een persoonlijke behandeling mag verwachten, dat is bij dit soort marktplaatsen een utopie.

Van de consumentenkant mag je wat mij betreft ook meer verantwoordelijkheid verwachten. Consumenten zien platformen als Kickstarter als een winkel, maar zoals eerder gezegd: dat is het niet. In 2012 publiceerde Kickstarter een interessante blog ‘Kickstarter is not a store’. waarin zij uitlegt hoe de vork in de steel zit. Er zit dus altijd een risico verbonden wanneer jij je geld in crowdfunding stopt. Belangrijk is dat jij als consument ook zelf nadenkt en onderzoek doet en niet klakkeloos een mooi marketing verhaal geloofd.

Interessant is trouwens ook de term ‘fraude’ in dit artikel. Bij fraude denk ik aan opzettelijk misleiden, maar wanneer jij als project eigenaar jouw huiswerk slecht doet en hiermee het risico voor de consumenten vergroot, ben je dan ook niet indirect aan het frauderen? Wie bepaalt uiteindelijk dat een afspraak bewust of onbewust (door onbekwaamheid) niet wordt nagekomen.

Voor Simon Douw blijven dit echter incidenten. Ook bij webwinkels gaan de initiatiefnemers soms met het geld ervandoor. Overigens zijn Indiegogo en Kickstarter met allerlei veiligheidssystemen, waaronder fraudesoftware, bezig. Ze snappen ook wel dat hun bedrijfsmodel staat en valt met het vertrouwen van het publiek. Probleem is de enorme schaal waarop Indiegogo en Kickstarter opereren. Bij Indiegogo lopen meer dan 7000 campagnes tegelijk. Maandelijks komen er 15 miljoen bezoekers langs. Zulke grote aantallen maken het moeilijk individuele vragen te beantwoorden. De branchevereniging Crowdfunding Nederland verplicht haar leden tot een klachtenprocedure. De grote internationale sites moeten het meer hebben van het zelfregulerend vermogen van de ’crowd’. Toch is het oppassen geblazen. Douw: „Hun merk en imago zijn supergevoelig.”

Martijn: Zie mijn eerder uitspraak over ‘kickstarter is not a store’. De uitspraak ‘ook bij webwinkels gaan de initiatiefnemers soms met het geld ervandoor’ slaat kant noch wal. Een vergelijking die nergens op is gebaseerd.

Het aanhalen van de branchevereniging Crowdfunding Nederland past in mijn beleving niet binnen de context van dit artikel. Bij deze vereniging, waar Simon overigens directeur van is, zijn alleen crowdfinancing platformen aangesloten. De vereniging houdt zich naar eigen zeggen bezig met “crowdfunding als instrument voor aanvullend financieren en investeren” en richt zich alleen op bedrijfsfinanciering. Crowdfinancing platformen hebben te maken met een heel ander soort verantwoordelijkheden én reguleringen, waar het formaat of het aantal landen waar het platform actief is niets mee heeft te maken. Met een uitspraak als “Zulke grote aantallen maken het moeilijk individuele vragen te beantwoorden.” kom je bij crowdfinancing in Nederland niet weg, je zult ten aller tijden de regels moeten volgen. Los van het feit dat er in Nederland geen platform bestaat (en waarschijnlijk ook nooit zal bestaan) die dergelijke aantallen krijgt te verwerken.

Naar mijn mening wordt in deze laatste alinea de schijn gewekt dat de uitspraak over het verwaarloosbare risico rondom crowdfunding een uitspraak is namens de directeur van de branchevereniging. En dat lijkt mij, met alle discussies rondom AFM regulering, geen goede zaak.

Al met al dus belangrijk om goed op te blijven letten waar we het met zijn alleen exact over hebben. Onduidelijkheid of onvolledigheid in communicatie kan en zal het vertrouwen in deze mooie ontwikkelingen schaden. En dat zou zonde zijn.

Noot: dit artikel is geschreven door een journalist die stukken schrijft over ICT in De Telegraaf. Dus niet over economie. Dit is interessant om het artikel in de juiste context te kunnen plaatsen.