Huren van je buren: hoe de deeleconomie gekaapt wordt door graaiers –...

Huren van je buren: hoe de deeleconomie gekaapt wordt door graaiers – een andere blik

Gisteren verscheen op Sprout.nl de blog ‘Huren van je buren: hoe de deeleconomie gekaapt wordt door graaiers’, geschreven door Robert Visscher. Robert Visscher en Martine Zeijlstra schreven samen het boek ‘Delen doe je zo. De deeleconomie in de praktijk’. Aangezien ik met Crowd Expedition de laatste 3 jaar ruim 300 experts en ondernemers in dit domein interviewde, heb ik het stuk met veel interesse gelezen. Immers: hallelujah verhalen  zien we genoeg. Om de discussie verder te helpen en hier en daar wat nuance aan te brengen heb ik hier onder in de cursieve passages mijn verdieping toegevoegd.

Huren van je buren: hoe de deeleconomie gekaapt wordt door graaiers


Steeds meer deelplatforms met groene idealen gaan voor het grote geld. Daarmee wordt de deeleconomie minder sociaal, waarschuwt Sprout-expert Robert Visscher.

Onlangs knalden de champagnekurken bij spullendeelplatform Peerby. Binnen een paar dagen haalden ze met een crowdfundcampagne maar liefst twee miljoen euro binnen voor Peerby Go.

Eerder was het alleen mogelijk om in Utrecht en Amsterdam spullen te huren van buren, maar door de succesvolle crowdfundactie rolt de huur-variant zijn rode loper nu ook uit naar andere Nederlandse steden, en het buitenland. Voor Peerby reden om de vlag uit te hangen.

Maar voor de gebruikers van het eerste uur lijkt het veel minder positief. Zij hangen de vlag misschien wel halfstok. Want die groene idealen komen steeds meer in de schaduw te staan van het grote graaien.

Voordat ik aan deze verdieping begin moet ik bekennen dat ik niet geheel objectief ben wanneer ik over Peerby praat. Ik vind hen in de deeleconomie een van de meest interessante initiatieven. Waarom? Omdat zij (naar mijn bescheiden mening) aan het pionieren zijn op verschillende vlakken. Ook zij zijn op expeditie. Ze hebben iets gedaan wat nog niemand is gelukt en zijn nu op zoek hoe dit verder uit te bouwen. Uitbouwen naar een duurzaam business (lees: verdien) model hoort hier ook bij. Idealen nastreven is mooi, maar wanneer je dit alleen kunt doen door gebruik te maken van je eigen spaarrekening of subsidies, dan ben je niet duurzaam bezig. Dan houdt het een keer op. Het is in mijn ogen juist de kunst om die idealen ook op een duurzame manier na te streven. Vaak wordt geld verdienen als een vies iets gezien. Met geld verdienen is niets mis, dit is ook iets wat de auteur verder op in dit stuk benadrukt. Ik verdien ook geld. Als ik geen geld verdien, dan kan ik mijn idealen niet nastreven. Kwestie van een (soms moeilijke) balans vinden.

De zoektocht van Peerby maakt het platform interessant, maar zorgde er ook voor dat toen ik hoorde dat zij gingen crowdfunden, ik mijn twijfels had. Peerby Go was krap twee maanden in de lucht en heeft potentie, maar heeft zich nog niet geheel bewezen. Ik was benieuwd of ze de oorspronkelijke drie ton gingen halen. Ik twijfelde. En kreeg uiteindelijk ongelooflijk ongelijk en verloor een ‘weddenschap’ en stapte daarnaast met een bescheiden investering van 250euro (het minimum voor een converteerbare lening), samen met 1050 andere enthousiastelingen, in. Het feit dat een bedrijf met zo’n onzekere toekomst in zo’n korte tijd zoveel mensen meekrijgt om te investeren, zegt enerzijds iets het vertrouwen dat ze bij de crowd hebben opgebouwd en anderzijds iets over de motivatiefactoren waarom de crowd investeerde. Die motivatiefactor is met dit rendement en dit risicoprofiel in ieder geval niet (of nauwelijks) geld.

Verrassend vindt ik de onverwachte afsluiting van de laatste alinea: “Want die groene idealen komen steeds meer in de schaduw te staan van het grote graaien.”. Ik mis even de link met het stuk daarvoor, waar ik niets lees over het los laten van groene idealen en over graaien. Onduidelijk is of dit grote graaien slaat op de ondernemers achter Peerby of haar gebruikers.

Het succesvol voltooien van een crowdfunding campagne (eerder stopten verschillende geldschieters al een paar miljoen in het bedrijf) wordt hier naar mijn mening redelijk ongefundeerd en kort door de bocht gelinkt aan het blijkbaar loslaten van idealen en de omslag naar graaien. Wellicht heb ik iets gemist, maar zover ik weet wordt dit geld gebruikt voor de verdere uitbouw en continuering van het platform. De gratis Peerby variant zie ik nog steeds online staan.

Wanneer je voor het grote graaien naar de mensen wijst die hun spullen via Peerby Go verhuren ben ik sceptisch. Als ik mijn bakfiets voor 19 euro per dag(en vervolgdagen voor 5,70) verhuur zal het echt wel even duren voordat ik kan gaan rentenieren. Het ‘gevaar’ op dollar tekens zal dus alleen reëel zijn bij het verhuren van spullen (auto’s?) die veel geld op leveren. En laten juist dát de spullen zijn die al vanaf het begin af aan met een financiële vergoeding worden ‘gedeeld’. 

Gratis delen

Bij de oprichting van Peerby in 2012 draaide het nog voornamelijk om het gratis delen van onbenutte spullen met je buurtgenoten. Zodat het niet langer nodig was om allemaal een boor of grasmaaier aan te schaffen, waarna het ding grotendeels ongebruikt wegroest in de schuur.

Wie het gras wilde maaien en geen maaier had, plaatste een oproepje op de website van Peerby en kon er zonder geld te betalen een lenen van een buur. Een ontzettend handige, sympathieke en succesvolle aanpak.

Bij de oprichting van Peerby was de oorspronkelijke gedachte dat mensen een kleine vergoeding voor het uitlenen van hun spullen wilden ontvangen. Peerby zou hier een percentage als ‘service fee’ achter houden en hiermee de kosten van het platform kunnen betalen. Uiteindelijk bleek dat de gebruikers helemaal geen geld voor het uitlenen van hun spullen wilden hebben. En viel het verdienmodel voor Peerby in het water, wat een grote uitdaging betekende voor het bestaansrecht van het platform.

Go

Maar sinds een paar weken is er nogal veel veranderd bij Peerby. Door de lancering van Peerby Go huur je tegen betaling iets van buurtgenoten. Kortom, voor iets wat eerder gratis kon, wordt je nu vooral aangemoedigd om geld neer te leggen. Dat is erg jammer omdat spullen delen daarmee een stuk minder toegankelijk wordt.

Bovendien ontstaat nu de indruk dat je wel gek bent als je die grasmaaier gratis uitleent, terwijl je er ook geld voor kunt vangen. Diegene met de grootste portemonnee heeft dan toegang tot de meeste spullen.

Maar het stoort misschien nog wel het meest dat het oude vertrouwde Peerby steeds meer ondergesneeuwd raakt door Go. Op de website staat Peerby Go zeer prominent. Het dreigt dus ook visueel de oude broer onder te sneeuwen. Het is te hopen dat dit iets van tijdelijke aard is om de nieuwe versie te promoten.

Als je mij vorige stukje goed hebt gelezen, dan zul je zien dat Peerby met Peerby Go eigenlijk helemaal niet is afgestapt van de initiële insteek in 2012. Wat er is gebeurt is dat Peerby een manier heeft gevonden om de drempel te verlagen (minder gedoe voor de vraagkant en een financiële vergoeding voor de aanbod kant) voor mensen om mee te doen, hiermee een nieuwe doelgroep heeft aangeboord (wat bijdraagt aan de groene doelstellingen) en tegelijkertijd een mogelijk dekkend verdienmodel heeft gevonden. Belangrijk om te weten is dat de auteurs van het boek de deeleconomie benaderen vanuit de gebruiker en niet vanuit de business kant. Ik benader de deeleconomie vanuit een breder en ook business perspectief. Dit zal ook aan de basis liggen van enkele verschillen in opvatting over wat er gebeurt. 

Peerby is met Peerby Go de weg in geslagen om uiteindelijk een totaaloplossing te bieden voor haar klanten. Even kort door de bocht: wil je sociaal gedoe en zelf ergens heen fietsen om iets op te halen en terug te brengen: dan kies je voor de ‘traditionele’ Peerby variant. Ga je voor gemak, geen gedoe en meer zekerheid: dan betaal je een bijdrage en kies je voor Peerby Go. Ik vergelijk het met het Engelse parkeerplaatsen platform JustPark: zij ontsluiten zowel privé parkeerplaatsen (peer2peer) als traditionele aanbieders. Voor het geld? Vast? Maar nog belangrijker: om de gebruiker een extra keuze te bieden die hij of zij in kan vullen aan de hand van de situatie waar hij of zij op dát moment in zit. Wil je sociaal gedoe, 15 minuten lopen en voor 1 euro per uur parkeren? Dan kies je voor de peer2peer variant. Wil je geen gedoe, heb je haast en wil je voor 5 euro direct op de hoek parkeren? Dan kies je voor de ‘professionele’ variant. Mijn ouders gebruikten Airbnb eerder dan dat ik deed. Niet omdat het deeleconomie is, maar omdat het voor hun op dat moment de beste oplossing was. Focussen op de beste oplossing maakt iets schaalbaar, wat uiteindelijk weer bijdraagt aan de (groene) doelstellingen en lange termijn bestaansrecht van het initiatief.

Natuurlijk zullen sommige gebruikers van het gratis aanbieden van spullen overstappen naar betaald spullen aanbieden, maar wanneer je weet dat de oorspronkelijke gebruikers geen geld voor hun spullen wilden hebben en kozen voor sociaal contact, dan vermoed ik dat het betaalde aanbod voornamelijk zal komen uit een nieuwe doelgroep. Iets wat het model schaalbaarder maakt en uiteindelijk zal zorgen voor een grotere impact: minder spullen en beter benutten van bestaande resources.

Uiteindelijk zijn er simpelweg meerdere wegen die naar Rome leiden. En moet je ook mensen met andere motivatie factoren aan boord krijgen om uiteindelijk jouw doel te bereiken. Ik durf best te zeggen dat door de introductie van Peerby Go als additionele dienstverlening de volgens de auteur van dit stuk losgelaten groene idealen juist zal versterken.

De constatering dat Peerby Go wel erg prominent op de homepagina van Peerby prijkt: daar kan ik mij in vinden. Uitgaand van het goede in de mens (wat nu wanneer we onze default nu eens op vertrouwen in plaats van wantrouwen zetten?) vermoed ik dat zij nu ook zelf op zoek zijn naar de nieuwe balans en hier dagelijks vele testjes voor uitvoeren.

Sceptisch

Maar het is niet geheel denkbeeldig om hier sceptisch over te zijn. De afgelopen jaren sprak ik, samen met co-auteur Martine Zeijlstra, vele wetenschappers en deelexperts over de deeleconomie voor ons boek ‘Delen doe je zo. De deeleconomie in de praktijk’. Zij zijn bezorgd over deelplatformen die het grote gewin najagen en daarbij de (oorspronkelijke) behoeftes van hun achterban uit het oog verliezen.

Wanneer een deelplatform groot wordt, is het lastig om niet veel te willen verdienen aan de vele gebruikers. En dus ook om de groene idealen trouw te blijven. Want veel deelnemers, betekent dat bedrijven er veel aan (kunnen) verdienen.

De balans tussen en belegde boterham en een ruim belegde boterham is inderdaad spannend. Hoeveel is genoeg? Ik ben voornamelijk benieuwd hoe de spanning tussen intrinsiek gedreven ondernemers (= lange termijn) en de VC’s (= korte termijn) zich de komende 5 jaar gaat ontwikkelen. Blijft de visie staan of wint het grote geld. Dit is een interessante en belangrijke ontwikkeling om in de gaten te houden.

Opmerkelijk is dat deze passage komt na een stuk over een platform dat juist heeft gekozen om niet bij één grote investeerder aan te kloppen, maar bij de crowd. 1051 Investeerders, van groot tot klein, hebben deze 2 miljoen bij elkaar gelegd. Deze investeerders (die nu nog een lening hebben verstrekt die kanworden geconverteerd naar aandelen op het moment dat er een ‘grote’ investeerder instapt) zijn (of worden op dit moment) samengebracht in een STAK (STichting Administratie Kantoor). Deze kan via het bestuur wel invloed op de gang van zaken van het bedrijf uitoefenen, maar zal altijd worden gevoed door de input van alle 1051 leden. Daarnaast hebben zij geen meerderheid aandeel. Iets wat in mijn beleving een prima duurzame oplossing is: niet één investeerder kan de macht pakken en het bedrijf tot slechte korte termijn keuzes dwingen.

Nog even over de groene idealen en dan houdt ik er over op: als je je als platform, bedrijf of wat dan ook alleen richt op groen: dan ga je nooit een verschil maken. Dan ga je één procent van de bevolking meekrijgen en blijf je rommelen in de marge. Om écht impact te maken moet je verder je nek uitsteken en op meerdere vlakken waarde toevoegen voor jouw gebruikers. Groen, gemak, design, gewicht, snelheid, transparantie, geld…… Iedere gebruiker bepaalt verder welke waarde voor hem of haar het belangrijkst is. Sommige gaan voor het geld, anderen voor groen en weer anderen voor de snelheid. Juist met deze dynamiek kun je opschalen en jouw uiteindelijke doelen bereiken.

Airbnb

Een bekend voorbeeld van een sympathiek deelplatform dat ten onder dreigt te gaan aan het eigen succes is Airbnb. Wie een tijdje met vakantie ging, of een lege logeerkamer had, kon die onbenutte ruimte via het platform verhuren. Maar het deelplatform vraagt behoorlijk hoge marges.

Inmiddels is Airbnb een moloch waar huisjesmelkers dankbaar gebruik van maken. In San Francisco, Barcelona, Berlijn en Amsterdam klagen buren van zulke panden over de teloorgang van hun wijk. Door feestende vrijgezellen die dag in dag uit en nacht in, nacht uit van de panden gebruik maken, doen ze ’s avonds geen oog meer dicht.

Het is voor huisjesmelkers lucratiever geworden om appartementen via Airbnb te verhuren, dan via de reguliere huurmarkt. Als je dit als deelplatform overlaat aan de markt, loop je het risico dat je groene idealen worden bedolven onder de dollars.

Daar wordt een wijk niet leuker, duurzamer en groener van. Maar zakelijker en minder hecht. Het is een zorgwekkende ontwikkeling binnen de deeleconomie, die hopelijk snel een halt toe wordt geroepen.

In de eerste alinea worden de aannames ‘ten onder aan eigen succes’ en ‘behoorlijk hoge marges’ gemaakt. Uiteraard kun je hier iets van vinden, maar dit lijkt mij niet heel relevant voor deze discussie.

Airbnb heeft zeker een schaduw zijde: mensen kopen huizen om als illegaal hotel te gaan verhuren of nodigen hun vrienden opeens niet meer uit om te komen logeren, zodat zij hun bed aan een vreemde kunnen verhuren. Daarnaast hebben indirecte stakeholders zoals buren regelmatig overlast. Dit is absoluut een kwalijke zaak. Intussen zie je dat verschillende stakeholders zich met dit probleem bezig houden en een steeds actievere houding aannemen. Hierin moet Airbnb naar mijn mening een grotere verantwoordelijkheid pakken.

Geld verdienen

Overigens is er niets mis mee om geld te verdienen aan de deeleconomie. Iedereen die zijn eigen huis voor een mooi bedrag kan delen moet dat vooral doen. Iemand die een partytent en statafels heeft zou dat ook prima via Peerby Go kunnen verhuren. Maar het wordt een probleem zodra er teveel mensen met dollartekens in de ogen een sympathiek platform kapen.

Zoals de huisjesmelkers bij Airbnb en de spullenhuurders de spullendelers verjagen van Peerby Go. In plaats van hun nieuwe betaalde dienst zo te promoten, zou Peerby er goed aan doen te blijven benadrukken dat gratis delen nog altijd een zeer belangrijke optie is. En voor alle delers onder ons: koester je gulle buren dus nog maar even. Zolang het nog kan.

De balans tussen ‘prima’ geld verdienen en ‘te veel’ geld verdienen is een goede discussie waard en zal per situatie verschillen.

Moraal van het verhaal:

  • een platform moet voor zichzelf een duurzaam verdienmodel vinden om ook op lange termijn haar idealen waar te maken;
  • ook niet groene bedoelingen (zoals geld willen verdienen aan jouw spullen) kunnen bijdragen aan het behalen van groene doelstellingen;
  • mensen kiezen zelf met welke motivatie zij aan een activiteit deelnemen. Hoe meer keuze: hoe meer gebruikers: hoe groter de impact

En dat de deeleconomie wordt gekaapt door graaiers: dat valt echt nog te bezien. En al is dat zo: een platform kan bestaan en omzet draaien door de gratie van haar gebruikers. Zijn deze niet tevreden met de strategie? Vinden zij de commissie niet in verhouding staan met de waarde die het platform voor hun toevoegt? Dan stemmen zij echt wel met hun voeten en stappen zij over naar een alternatief. Simple is that. Soort van dan.